Geschiedenis van schoenen I: van de eerste sporen tot de oudheid
De geschiedenis van schoenen is niet samen te vatten als één rechte lijn. Organische materialen blijven zelden bewaard, waardoor archeologie slechts een deel van het verhaal laat zien. Vondsten bevestigen wel dat mensen hun voeten al lang vóór de moderne schoenenproductie beschermden met vezels, leer en andere plaatselijke materialen.
De oudste sporen van schoenen
Tot de oudste bekende vondsten behoren vezelsandalen uit Noord-Amerika en een ongeveer 5.500 jaar oude leren schoen uit de Areni-1-grot in Armenië. Die bleef bewaard in een stabiele, droge omgeving. De aanduiding «oudste» heeft daarom altijd betrekking op een specifiek materiaal en de tot nu toe ontdekte voorwerpen.
Materialen afhankelijk van omgeving en beschikbaarheid
- plantenvezels konden tot sandalen en zolen worden gevlochten
- met leer kon men de voet omhullen en de randen met een riempje of stiksel verbinden
- de vorm paste zich aan het klimaat, de ondergrond, het werk en het beschikbare materiaal aan
- versiering en ingewikkelde afwerking konden de maatschappelijke positie van de drager uitdrukken
Er was niet één moment waarop eenvoudige schoenen overal uitgroeiden tot een complex ambacht. Productiemethoden ontwikkelden zich onafhankelijk in verschillende regio’s en eenvoudige en verfijnde vormen bleven naast elkaar bestaan.
Sandalen in het oude Egypte
De collectie van het British Museum bevat sandalen van palmbladeren met een gevlochten zool en verhoogde zijkanten uit het Nieuwe Rijk. Het voorwerp toont vaardig vlechtwerk en een doordachte constructie, maar één paar kan niet het schoeisel van alle Egyptenaren of alle perioden vertegenwoordigen.
Griekenland en Rome: meer dan één type
- in Egypte gebruikte men zowel plantenvezels als leer
- in Griekenland droeg men sandalen, pantoffels, zachte schoenen en laarzen
- in de Romeinse wereld verschilden de typen naar periode, regio en gebruik
- museumvoorwerpen komen vaak uit graven of uit uitzonderlijke bewaaromstandigheden
Het Metropolitan Museum vermeldt dat de Grieken verschillende schoentypen kenden en thuis vaak blootsvoets liepen. Schilderingen, beelden en bewaarde fragmenten vullen archeologische vondsten aan, maar de precieze gewoonten van gewone mensen zijn er niet altijd betrouwbaar uit af te leiden.
Wat de schoenengeschiedenis ons wel en niet kan vertellen
Historisch plat of eenvoudig schoeisel bewijst op zichzelf niet dat een bepaald modern type gezond is voor iedereen. Bij de keuze van nu zijn de voetvorm, maat, het comfort, gebruiksdoel en individuele behoeften bepalend.
Voor uw keuze van nu kunt u de barefoot sneakers van ANTAL en de maattabel bekijken.
Bronnen: vondst uit de Areni-1-grot bij het Smithsonian; Egyptische palmsandalen in het British Museum; overzicht van Griekse kleding en schoenen bij het Met.